Ο «meta-κόσμος» του Δημήτρη Νάσκου: Ο καθρέφτης της ψηφιακής μας μοναξιάς

 Γράφει η Ζωή Βουζίκα 

Αλήθεια τώρα,

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ σε ποιον Θεό πιστεύει ένα smartphone; Ή αν η Πηνελόπη σήμερα θα περίμενε τον Οδυσσέα κάνοντας scroll στο Instagram; Αν νιώθετε ότι η πραγματικότητά σας έχει περισσότερες δυσλειτουργίες, glitches δηλαδη,από το λειτουργικό του υπολογιστή σας, τότε ο Δημήτρης Π. Νάσκος έχει γράψει το κατάλληλο εγχειρίδιο. Η ποιητική του συλλογή «meta-κόσμος», που κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2026 από τις εκδόσεις ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού, αποτελείται από 67 μεταμοντέρνους αφορισμούς που κοιτάζουν την εποχή μας χωρίς φίλτρα.

Η Νέα Ψηφιακή Θεολογία

Ο Δημήτρης Νάσκος, καθηγητής μουσικής στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και παράλληλα διδάσκων  δημιουργικής γραφής, δεν διστάζει να αποκαθηλώσει κάθε παραδοσιακή μας βεβαιότητα. Στο ποίημά του «Meta-Δέκα εντολές», μας παραδίδει τη νέα, αναπόφευκτη θρησκεία του αλγορίθμου:

«Να σέβεσαι μόνο τη Google. Να τιμάς τον γονέα σου Άλαν Τούρινγκ. Να τηρείς την αργία του Σαββάτου, κάνε reboot. Ου κλέψεις λογισμικό. Ου μοιχεύσεις τη Microsoft.».

Ο Νάσκος δεν μας κουνάει το δάχτυλο· αντιθέτως, επιστρατεύει ένα εξαιρετικά αιχμηρό, μεταμοντέρνο χιούμορ. Μας συστήνει ξανά τις «Meta-Δέκα εντολές», όπου η ψηφιακή μας υποδούλωση αποκτά βιβλική επισημότητα.

Με μια αισθητική παστίζ που μιμείται την ψηφιακή γλώσσα, μας δείχνει ότι οι παλιοί μύθοι έχουν ήδη υποστεί αναβάθμιση λογισμικού: η Πηνελόπη είναι πλέον μια Meta-Πηνελόπη, ο Μεσσίας ένας Meta-Μεσσίας και η δημοκρατία μια Meta-Δημοκρατία. Ακόμα και η Εδέμ έχει πλέον πλαστικό γρασίδι, χάρτινα δέντρα και κάμερες που παρακολουθούν το «σόου» των πρωτόπλαστων, με το φίδι να ψιθυρίζει ως στριφτό καλώδιο τηλεφώνου.

Όμως, κάτω από το ειρωνικό μειδίαμα και το χιούμορ, κρύβεται μια βαθύτερη, σκληρή αλήθεια. Όπως σημειώνει ο συγγραφέας Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης (κάτοχος του Ειδικού Κρατικού Βραβείου Λογοτεχνίας), στην εξαιρετική του κριτική στο περιοδικό Fractal,  η ποίηση του Νάσκου διατρέχεται από ένα αίσθημα βαθύτατης μοναξιάς και υπαρξιακής απόγνωσης. Η ελευθερία της ψηφιακής εποχής αποδεικνύεται μια νέα, στυγνότερη μορφή υποδούλωσης, όπου απουσιάζει ο συνάνθρωπος, η φύση και η ελπίδα.

Στο ομώνυμο ποίημα «Meta-Κόσμος», ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός εμφανίζεται ως ο «τελευταίος μάρτυρας» που γυρίζει γύρω από τη Γη, κινηματογραφώντας την παγωμένη ομίχλη της καταστροφής. Για τον Χατζημωυσιάδη, αυτός ο σταθμός είναι η ίδια η ποίηση: ένας ακοίμητος φρουρός στα σύνορα της λήθης με την ευθύνη να καταγράφει την αλήθεια.

Γράφοντας στα Χρόνια της AI και της Μοναξιάς

Σε μια εποχή που η Τεχνητή Νοημοσύνη υπόσχεται να γράφει ολόκληρα μυθιστορήματα σε ελάχιστο χρόνο, ο Δημήτρης προειδοποιεί για έναν ορατό «θάνατο του συγγραφέα», όπου ο άνθρωπος θα περιοριστεί στον ρόλο ενός απλού επόπτη-καθοδηγητή των μηχανών. Όταν όμως δεν ανησυχεί για το μέλλον της λογοτεχνίας, ο ίδιος ζει την απλή καθημερινότητα: περπατά στην παραλία, βλέπει μπάσκετ, παίζει κιθάρα και τραγουδά με φίλους ή απλώς βάζει μουσική. «Όλα από την ανάγνωση ξεκινάνε», επιμένει, τονίζοντας ότι πρέπει να είμαστε ενεργοί αναγνώστες.

Η αλήθεια είναι ότι ο Νάσκος δεν γράφει από απόσταση ασφαλείας. Ως καθηγητής μουσικής, υπ. διδάκτορας δημιουργικής γραφής και τραγουδοποιός, βιώνει ο ίδιος την ανάγκη της έκφρασης ως κάτι ζωτικό: «Γράφεις όταν έχεις κάτι να πεις και όταν δεν έχεις… πάλι συνεχίζεις». Έχοντας ήδη στο ενεργητικό του μια διεθνή πραγματεία για τον Bob Dylan, γνωρίζει καλά τι σημαίνει να αναζητάς τον «Ποιητή και Προφήτη».

Σήμερα όμως, η Τεχνητή Νοημοσύνη απειλεί να αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Σε συνέντευξή του στον Εξώστη, ο Δημήτρης  προειδοποιεί: «με τη ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο θάνατος του συγγραφέα είναι ορατός». Αν το AI μπορεί να γράφει ολόκληρα έργα σε δευτερόλεπτα, ο άνθρωπος κινδυνεύει να μετατραπεί σε έναν απλό επόπτη-καθοδηγητή. Τι θα θεωρείται τότε «ανθρώπινη λογοτεχνία»;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που μας αφήνει ο «meta-κόσμος». Μπορεί μια μηχανή να νιώσει την εσωτερική ανάγκη που οδηγεί έναν άνθρωπο να γράφει τραγούδια για 30 χρόνια και να τα τραγουδάει μόνος στο δωμάτιό του; Μπορεί ένας αλγόριθμος να ανατινάξει τα θεμέλια μιας κατάστασης όταν αυτή τελματώνει, όπως κάνει ο  ίδιος; Αν μπορεί πράγματι να αντικαταστήσει ή να μιμηθεί την τέχνη σε όλες τις μορφές της, θα καταφέρει ποτέ να αποτυπώσει εκείνο το βαθύ, ανθρώπινο αίσθημα της μοναξιάς που μας κάνει να αναζητάμε ο ένας τον άλλον; 

Για το τέλος, μία Κουβέντα «Μεταξύ Μας»

Θέτοντας στον Δημήτρη μερικά ερωτήματα «στα ίσια», μας αποκαλύπτει τον πυρήνα της σκέψης του:

Ερώτηση: Στο ποίημα «Το Πιστεύω» , νιώθω ότι παίζεις επικίνδυνα με την ειρωνεία. Τελικά πιστεύεις ακόμα σε κάτι ή το ποίημα είναι η ομολογία ενός ανθρώπου που έχει πάψει να πιστεύει στα μεγάλα λόγια;

Δημήτρης Νάσκος: «Ο μετα-κόσμος είναι από τη φύση του ειρωνικός και αντιφατικός. Το μετα-πιστεύω είναι η νέα θρησκεία του μέλλοντος, να μην πω του παρόντος. Το τι πιστεύω εγώ δεν έχει σημασία, σημασία έχει σε τι πιστεύει το meta, το οποίο επιβάλλει τη θρησκεία του.»

Ερώτηση: Ζούμε στην εποχή του podcast, του reel και του audiobook. Γιατί κάποιος να αγοράσει σήμερα ένα βιβλίο ποίησης και όχι να σε ακούσει για τρία λεπτά στο κινητό του;

Δημήτρης Νάσκος: «Θα ήθελα πολύ να με ακούσει να μιλάω και να απαγγέλλω στο κινητό του. Αυτή είναι η εποχή μας, άσε που η ποίηση ήταν, είναι και θα είναι προφορική. Έτσι γεννήθηκε από τα προομηρικά χρόνια κι έτσι πορεύτηκε στους αιώνες. Το βιβλίο πρέπει να το πάρει για να το μελετήσει, να ακούσει τις σιωπές του, τις ειρωνείες του, τις προβλέψεις του, τη φωνή του. Πάντα θα είναι ένα αντικείμενο ιερής λατρείας.»

Η Υπαρξιακή Πρόκληση

Καθώς οι οθόνες αντικαθιστούν το χαρτί και οι αλγόριθμοι παράγουν στίχους, η ποίηση παραμένει η τελευταία μας άμυνα. Θα επιτρέψουμε στην AI να αντικαταστήσει την ψυχή της καλλιτεχνικής δημιουργίας ή θα τη διατηρήσουμε ως ένα απλό εργαλείο; Και τελικά, μέσα στον θόρυβο της εποχής, μήπως η σιωπή ενός τυπωμένου βιβλίου είναι η μόνη αληθινή μας σύνδεση;

Τα συμπεράσματα και πάλι δικά σας, σε αλγόριθμο και μη! 

repost/ zetavictory.blogspot.com